Wat is het protocol wanneer iemand overlijdt

Wat is het protocol wanneer iemand overlijdt

Wat is het protocol wanneer iemand overlijdt

Als iemand overlijdt, valt er ineens ontzettend veel op je neer. Je moet dingen regelen, papieren invullen, keuzes maken – en dat terwijl je hoofd er misschien helemaal niet naar staat. Een stappenplan kan dan echt houvast geven. Maar het verschilt nogal per situatie: overlijdt iemand thuis, in het ziekenhuis of in een zorginstelling? We zetten het voor je op een rij, inclusief de formaliteiten en termijnen waar je mee te maken krijgt.

Wat moet u direct doen bij een overlijden thuis?

Overlijdt iemand thuis en is er geen enkele aanwijzing dat het om een onnatuurlijke dood gaat? Dan bel je eerst de huisarts. Die stelt officieel de dood vast en geeft een verklaring van overlijden (formulier B) af. Daarna neem je contact op met een uitvaartondernemer. Maar let op: is de dood onnatuurlijk – denk aan een ongeluk of zelfdoding – dan bel je altijd 112. De politie en een GGD-arts komen dan ter plaatse onderzoek doen.

Welke documenten en formaliteiten zijn nodig?

Binnen 5 werkdagen – weekenden en feestdagen tellen niet mee – moet je aangifte doen van het overlijden bij de burgerlijke stand van de gemeente waar de persoon is overleden. Zonder die aangifte komt er geen overlijdensakte, en zonder die akte kan de uitvaart simpelweg niet doorgaan. Dit heb je nodig:

  • Een ingevuld formulier B (verklaring van overlijden)
  • Een geldig identiteitsbewijs van de overledene
  • Bewijs van inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP)

De gemeente maakt daarna de overlijdensakte op. Meestal regelt de uitvaartondernemer de aangifte voor je, maar juridisch blijf jij als nabestaande verantwoordelijk. Het is dus slim om even te checken of het echt geregeld is.

Binnen welke termijn moet de uitvaart plaatsvinden?

In Nederland geldt een wettelijke termijn: de begrafenis of crematie mag niet eerder dan 36 uur na het overlijden plaatsvinden, maar moet wel binnen 6 werkdagen gebeuren. Soms lukt dat niet, bijvoorbeeld omdat een crematorium vol zit of omdat familie uit het buitenland moet overkomen. Dan kan de uitvaartondernemer uitstel aanvragen bij de officier van justitie.

Wat gebeurt er met bankzaken en administratie?

Je kunt vrij snel na het overlijden een overlijdensmelding doen bij de Belastingdienst via een DigiD-machtiging. Banken handelen vaak automatisch: zodra ze op de hoogte zijn, blokkeren ze de rekeningen. Maar er zijn meer partijen die je moet informeren:

  • De bank(en) van de overledene
  • Zorgverzekeraar en zorgverleners
  • Pensioenfonds en verzekeraars
  • Abonnementen (telefoon, internet, energie)

Wie regelt de erfenis en welke rechten heeft u?

De erfgenamen moeten samen beslissen wat er met de nalatenschap gebeurt. Er zijn drie opties: de erfenis aanvaarden, weigeren of beneficiair aanvaarden. Dat laatste is interessant als je niet zeker weet of er schulden zijn – je bent dan niet persoonlijk aansprakelijk. Je hebt 3 maanden de tijd om te beslissen. Een notaris is niet verplicht, tenzij er onroerend goed in de nalatenschap zit. In dat geval is het wel verstandig om er eentje in te schakelen.

Checklist voor de eerste 24 uur na overlijden

Tijd Actie Verantwoordelijke
Direct Huisarts bellen voor doodverklaring Nabestaande
Direct Uitvaartondernemer inschakelen Nabestaande
Binnen 24 uur Familie en naasten informeren Nabestaande
Binnen 5 werkdagen Aangifte overlijden bij gemeente Uitvaartondernemer of nabestaande
Binnen 6 werkdagen Uitvaart plannen en uitvoeren Uitvaartondernemer

Veelgestelde vragen over het protocol bij overlijden

Moet ik altijd 112 bellen als iemand thuis overlijdt?

Nee, echt niet altijd. Alleen bij een onnatuurlijke dood – denk aan een ongeval, zelfdoding of onduidelijke oorzaak – bel je 112. Bij een natuurlijke dood thuis is de huisarts je eerste contactpersoon. Die beoordeelt de situatie en zorgt voor de juiste verklaring.

Wie betaalt de kosten van de uitvaart?

De erfgenamen betalen de uitvaartkosten, maar dat gebeurt uit de nalatenschap. Is er geen geld? Dan kan de gemeente een zogenaamde 'sociale uitvaart' regelen. Die kosten worden dan verhaald op nabestaanden die het financieel kunnen dragen.

Kan ik de overledene thuis opbaren?

Ja, dat mag in principe. Wel moet de overledene gekoeld worden of de temperatuur moet het toelaten. De uitvaartondernemer kan koeling leveren. Het is niet wettelijk verboden, maar sommige gemeenten hebben er wel regels over. Even navragen dus.

Wat als de overledene een donor was?

Stond de persoon geregistreerd als donor, dan wordt dat automatisch gecontroleerd door de arts. Nabestaanden kunnen daar geen bezwaar meer tegen maken. Was er geen registratie, dan ligt de beslissing bij de familie.

Hoelang duurt het voordat ik de overlijdensakte ontvang?

Meestal krijg je de overlijdensakte direct na de aangifte bij de gemeente. Je kunt er meerdere uittreksels van aanvragen – die heb je nodig voor verzekeringen, bankzaken en het afhandelen van de erfenis.

Korte samenvatting

  • Direct handelen: Bel eerst de huisarts (natuurlijke dood) of 112 (onnatuurlijke dood) en schakel daarna een uitvaartondernemer in.
  • Formaliteiten: Binnen 5 werkdagen aangifte doen bij de gemeente en een overlijdensakte aanvragen; zonder deze akte geen uitvaart.
  • Termijnen: De uitvaart moet plaatsvinden tussen 36 uur en 6 werkdagen na overlijden, tenzij uitstel wordt verleend.
  • Administratie en erfenis: Meld overlijden bij banken, Belastingdienst en verzekeraars; kies binnen 3 maanden hoe u de erfenis behandelt (aanvaarden, weigeren of beneficiair).